No Mercy

Poniżej przedstawiam recenzję mojej książki. Tekst recenzji i zdjęcie autorstwa Paweł Dec. „Paweł Jeżewski? Ten od Ludwikowic, od ciemnych korytarzy pod Górami Sowimi? A tak, znam. O takich ludziach nie mówi się zwyczajnie.
W Nowej Rudzie znają go ci, co jeszcze pamiętają stukot wagoników w kopalniach i szepty starych Niemców, którzy po wojnie nie chcieli patrzeć w stronę gór i ich strażników. A w Ludwikowicach? Tam jego imię czasem wraca wraz z mgłą. Mówię Wam, to nie jest zwykły człowiek od historii. To zbieracz śladów, tropiciel cieni, który potrafi siedzieć nad jednym dokumentem całą noc, aż atrament zacznie „mówić”. Wieść gminna niesie, że kiedy inni dawno śpią, on jeszcze świeci lampą nad starymi mapami „Riese”. Że zna wejścia, których nie ma już na żadnych planach. Że umie rozpoznać miejsce po samym układzie drzew i pęknięciu kamienia. A potem pisze. Nie bajki dla turystów. Nie kolorowe legendy dla gawiedzi. Nie. On grzebie głęboko: w papierach, w ruinach, w pamięci ludzi. I dlatego jedni go szanują, a inni kręcą głową i mówią: „za dużo pyta.”
Ostatnia książka – „Sekrety III Rzeszy w Ludwikowicach Kłodzkich” – słusznie narobiła niemałego zamieszania. I niby to tylko wznowienie, wydanie drugie rozszerzone i zaktualizowane. Ale za to zrobione tak, jak nikt inny nie potrafi. Dla kogo jest książka? Banałem będzie odpowiedź: dla każdego. Ale tak właśnie jest!
Jesteś początkującym entuzjastą historii Gór Sowich? Zacznij od razu z przytupem od rzetelnie zebranych przez Pawła informacji. Lepszego początku nie można sobie życzyć. Kompendium wiedzy o tej części Gór Sowich i projektów z okresu II wojny światowej. Daje solidny fundament zamiast sensacyjnego, choć nieprawdziwego startu.
Nie stawiasz pierwszych kroków w hitlerowskich tajemnicach tych ziem? Ta książka tym bardziej jest dla Ciebie. Porządkuje wiedzę i weryfikuje stare przekonania. Odziera z mitów i stereotypów, z aptekarską dokładnością przedstawia aktualny stan wiedzy. Rozbija nieformalne grupy, pretendujące niemal do miana lokalnej „Riese Nostra”, rzetelnością i autorską uczciwością. Jeśli czegoś nie może potwierdzić na podstawie dokumentów czy zeznań świadków, Pawłowi daleko do wszechobecnych dziś „halucynacji AI”, przyznaje za to wprost, że czegoś nie wie, bo nie ma na to dowodów.
Paweł Jeżewski już dawno wyrósł na jednego z tych badaczy Gór Sowich, który nie zadowala się powtarzaniem cudzych historii. W regionie takim jak Ludwikowice czy Walim to robi ogromną różnicę. Tu przez lata narosło tyle mitów o „Riese”, że łatwo się zgubić — złoto, tajne laboratoria, niewidzialne wejścia ukryte pod ściółką. Większość z tych opowieści dobrze się sprzedaje, ale niewiele ma wspólnego z faktami.
W gruncie rzeczy najbardziej fascynujące w ludziach takich jak Paweł nie jest to, co odkrywają, ale jak pracują. Bo w Górach Sowich tajemnic nie brakuje — ale prawdziwym wyzwaniem jest oddzielenie rzeczy prawdziwych od prawdopodobnych, wreszcie od tych, które istnieją tylko dlatego, że ktoś bardzo by chciał, żeby istniały. „

„SEKRETY III RZESZY W LUDWIKOWICACH KŁODZKICH” (2026) to drugie, w pełni zaktualizowane i znacząco rozszerzone wydanie książki, która po raz pierwszy ukazała się w 2018 roku. Efektem wielu lat moich badań terenowych, poszukiwań nieznanych wcześniej dokumentów archiwalnych oraz ich analiz, jest publikacja wykraczająca daleko poza ramy pierwotnej edycji. To nie tylko uzupełnienie wcześniejszych ustaleń, lecz gruntownie przebudowana i wzbogacona książka, oferująca nowe spojrzenie na historię regionu. Przedstawiam w niej nieznane fakty, nowe interpretacje oraz niepublikowane dotąd materiały, które rzucają światło na tajemnice związane z działalnością III Rzeszy w Ludwikowicach Kłodzkich. Całość uzupełniają unikatowe fotografie archiwalne oraz rozbudowana warstwa graficzna, podnosząca wartość poznawczą publikacji. Drugie wydanie stanowi zarówno rozwinięcie wcześniejszych badań, jak i zaproszenie do ponownego odkrycia historii — pełnej zagadek, niewyjaśnionych wydarzeń i fascynujących tropów. Dla czytelników pierwszego wydania będzie to zupełnie nowe doświadczenie, a dla nowych odbiorców — wciągająca podróż w świat tajemnic Ludwikowic Kłodzkich.

W kontekście rzekomych skarbów ukrytych przez Niemców pod koniec II wojny światowej na Dolnym Śląsku najczęściej wspomina się rejon Gór Sowich. Znacznie rzadziej natomiast mówi się o Górach Bystrzyckich, choć i tam miejscowe legendy skrywają ciekawe tropy. Według lokalnych przekazów, w okolicy tzw. Drogi Wieczności, od strony Huty, pod koniec wojny widywano wojskowe ciężarówki. Oddzielenie faktów od późniejszych interpretacji jest dziś trudne, jednak teren rzeczywiście obfituje w charakterystyczne punkty orientacyjne: kamienie z wyrytymi swastykami, tzw. Kamienny Strażnik Wieczności, a także ruiny nieopodal Fortu Wilhelma. Takie wyraźne elementy krajobrazu mogłyby – przynajmniej teoretycznie – stanowić dogodne punkty orientacyjne dla ewentualnego ukrycia depozytu.

Kwatera Himmlera w Górach Sowich, jako jeden z ośrodków dowódczych w „Riese”, to nie wymysł – tak właśnie zaprojektował ją Schmelcher. Przypomnę, że w swoich założeniach planistycznych dla Bloku V podziemny schron miał mieć powierzchnię 3600 m². Według mnie sztolnie nr 1 i nr 2 wraz z korytarzami w Gontowej tworzą układ już ukończony pod względem długości (brakuje długich otworów strzałowych w przodkach sztolni nr 1 i nr 2). W tych podziemiach prowadzono już tylko prace związane z powiększaniem korytarzy. Następnym etapem miały być roboty betoniarskie. Według moich pomiarów i obliczeń, po zakończeniu tych prac powierzchnia użytkowa mniej więcej odpowiadałaby tej, którą zaplanował Schmelcher dla Bloku V. Te podziemia, w mojej koncepcji, stanowiłyby schron dla Himmlera. Niestety, na razie nic innego nie można tam stwierdzić. To obiekt stosunkowo niewielki. W Pozezdrzu, koło Wilczego Szańca, SS miało również jeden duży bunkier dla Himmlera oraz kilka pojedynczych, mniejszych schronów. Z kolei tzw. ciężkie baraki, które budowano przy drodze do Sierpnicy – powyżej wspomnianego schronu – to według mnie koszary SS. Ich powierzchnia użytkowa, po przeliczeniu (gdyby wszystkie, planowane tam obiekty zostały ukończone), zgadza się z wartościami zaprojektowanymi przez Schmelchera dla SS. Tak więc moja hipoteza robocza pozostaje niezmieniona. Zakładam, że tzw. przeze mnie sektor Gontowa I miał być przeznaczony dla SS (według Schmelchera Blok V dla SS – baza Himmlera). Jednak jak już poprzednio wspominałem, Gontowa to nie tylko podziemia, do których prowadzą sztolnie nr 1 i 2 – w późniejszym okresie drążono również sztolnie nr 3 i nr 4. Trzeba mieć na uwadze, że w IV kwartale 1944 roku Organizacja Todt przeklasyfikowała IG Schlesien na inwestycję dla Luftwaffe (ustalił to R. Owczarek). Sztolnie nr 3 i nr 4 drążyła firma Wayss & Freytag A.G. (to ja odkryłem dokumenty i ustaliłem czasookres tych prac). Dla kogo miał być przeznaczony tzw. sektor Gontowa II, a także ewentualnie planowany sektor Gontowa III (zaczątki prac widoczne są na wys. 643 m n.p.m.) – to kwestia wciąż bardzo zagadkowa. Na razie dysponujemy jedynie moimi roboczymi hipotezami, opartymi na szczątkowej dokumentacji archiwalnej, do której dotarłem, a także na badaniach terenowych i rozmowach z autochtonami – które przeprowadziłem. Mam nadzieję, że w końcu uda się mnie lub innemu badaczowi historii odnaleźć pełną dokumentację budowy Bloku V w kompleksie „Riese”.

Na podstawie dokumentów archiwalnych ustaliłem, że kompleks Gontowa to Blok V, w ramach którego utworzono dwa place budowy nazwane: Baustelle Ludwigsdorf-Eule oraz Baustelle Ludwigsdorf. Siegfried Schmelcher planował Blok V dla Reichsführera SS, w kontekście założeń planistycznych dotyczących budowy kwatery Hitlera oraz pobocznych ośrodków dowódczych w Alpach. Czy podobne założenia obowiązywały także dla Bloku V w kompleksie „Riese”? Schmelcher w swoich planach ad. „Riese”, dla Reichsführera SS podał następujące dane: sztolnie – 3 600 m², budowle murowane – 3 000 m², baraki – 19 000 m². Według moich obliczeń obecna powierzchnia wydrążonych przez firmę Kemna A.G. korytarzy pomiędzy sztolniami nr 1 i 2 (dojściowych) w Gontowej wynosi około 2 330 m². Prace zostały tam jednak przerwane na etapie powiększania wyrobisk. Gdyby zostały ukończone (wraz z wartowniami), powierzchnia użytkowa wyniosłaby około 3 310 m², co w zasadzie odpowiada założeniom Schmelchera. Na tej podstawie moja robocza hipoteza brzmi: sztolnie nr 1 i 2 z poprzecznymi korytarzami stanowiły schron dla Heinricha Himmlera! Faktem jest, że SS zawsze utrzymywało niewielkie bazy dowódcze w pobliżu kwatery głównej Hitlera, ponieważ nie było organem dowódczym takim jak OKW, OKH czy OKL. Dlaczego więc obiekt nie został ukończony? W zasadzie wystarczyło dokończyć powiększanie wyrobisk i rozpocząć betonowanie. Przerwano również budowę budynków na powierzchni — koszar wojskowych. Stało się to jednak nie w wyniku fikcyjnego rozkazu generała Alfreda Jodla z 1 października 1944 r. o wstrzymaniu wszelkich prac na powierzchni, lecz prawdopodobnie z powodu rozpoczęcia przez SS we wrześniu 1944 r. budowy nowej kwatery w dolinie Jonastal, tzw. „Olga”. Jednak Gontowa to nie tylko sztolnie nr 1 i 2 z korytarzami. W innym okresie czasowym drążono tam również inne podziemia. Podziemny schron, do którego prowadzić miały sztolnie nr 3 i 4, miał być znacznie większy – jego wykonawcą była firma Wayss & Freytag A.G. Dla kogo miał być przeznaczony ten obiekt? W źródłach historycznych dotyczących kompleksu Gontowa pojawia się nazwisko Wilhelma Keitla – szefa Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu. Jednak póki co powyższe to tylko poszlaki, analizy dokumentów do których dotarłem, moje pomiary i obliczenia oraz hipotezy robocze. Czy zagadka kompleksu Gontowa zostanie w końcu rozwiązana? Mam taką nadzieję.

Już wkrótce na rynku wydawniczym pojawi się drugie, znacznie poszerzone i zaktualizowane wydanie mojej książki pt. „Sekrety III Rzeszy w Ludwikowicach Kłodzkich”. Przypomnę: pierwsze wydanie, które ukazało się na początku 2018 roku, wzbudziło spore poruszenie – jak na tamte czasy była to publikacja przełomowa, zwłaszcza w kontekście wiedzy o budowie tajemniczego kompleksu „Riese”. Jako pierwszy tak szczegółowo opisałem jeden z najbardziej zagadkowych placów tej inwestycji – kompleks Gontowa. Nadchodzące wydanie będzie jeszcze dokładniejsze, bogatsze w fakty, niepublikowane wcześniej dokumenty i analizy. Po raz pierwszy ujawniam także materiały porównawcze dotyczące Osówki – uznawanej za najważniejszy z placów budowy „Riese”!
Jeśli chodzi o kompleks Osówka, to z przykrością muszę stwierdzić, że — o ile udało mi się znacząco posunąć do przodu powszechną wiedzę o kompleksie Gontowa (i nadal to robię!) — to aktualny stan wiedzy o najważniejszym z placów budowy „Riese” pozostaje, niestety, daleko w tyle. Krótko mówiąc: jesteśmy w lesie. I tu nasuwa się pytanie — naprawdę nie ma żadnego lokalnego eksploratora ani grupy z Głuszycy, Walimia, Jedliny-Zdroju, którzy podjęliby się solidnych badań Osówki? Gdzie są ci wszyscy poszukiwacze tajemnic? Gdzie pasjonaci lokalnej historii? Za głowę się łapię, gdy — celowo udając niewiedzę — pytam o dwukomorowy, terenowy zbiornik wodny z wydzieloną komorą zasuw, a w odpowiedzi słyszę: „To przepompownia wody.” Serio?! Myślę sobie wtedy: kompletna ignorancja! To jakby spojrzeć na samolot i powiedzieć, że to samochód — bo ma silnik i spala paliwo. Ignorantów niestety nie brakuje — skoro dwa zwykłe rowy wykopane równolegle do zbocza góry Moszna potrafią nazywać… zawalonymi sztolniami! To już zakrawa na absurd.
Ale wracając do samej Osówki — od lat krąży lokalnie dziwaczne twierdzenie, że w czasie II wojny światowej funkcjonowała tam identyczna platforma wyciągowa jak na Gontowej. Większej bzdury chyba nie dało się wymyślić! Nie wiem, kto i kiedy pierwszy raz palnął tę głupotę, ale — niestety — została podchwycona i do dziś jest bezrefleksyjnie powielana. A przecież wystarczy wybrać się w teren, zatrzymać na chwilę przy pozostałościach tej infrastruktury i po prostu… pomyśleć. To naprawdę nie boli. Kompleks Osówka był w zasadzie ostatni raz poważnie weryfikowany przez grupy eksploratorów w drugiej połowie lat 2000. Wtedy odsłonięto m.in. rury grzewcze w zbiornikach z kruszywem, wykonano odwierty w żelbetonie tzw. „siłowni” (która w rzeczywistości była podstawą naziemnego bunkra Adolfa Hitlera) — i… na tym się skończyło. Co gorsza, niektórzy do dziś nazywają tę „siłownię” małą elektrownią, wyrzutnią rakiet dalekiego zasięgu, a nawet… biogazownią. Serio?
Uskok w podziemiach Osówki czekał na odkopanie aż do 2019 roku! Jeśli w takim tempie mają być odkrywane kolejne tajemnice Osówki — to marnie to widzę. Z tym uskokiem wiązano wielkie nadzieje — że znajdują się tam dalsze podziemne korytarze, wykończone żelbetonem, gotowe do użytkowania. Niestety, moje wcześniejsze przypuszczenia (o których już pisałem tu na blogu) okazały się trafne. Nie ma tam żadnych dalszych podziemi. Tylko lita skała. Koniec. Kropka. Ale na pocieszenie dla łowców sensacji — nadal żyje tam swój lokalny mit o rzekomo istniejącej czwartej sztolni, do której wejście zostało kiedyś sprytnie ukryte. Nie wiadomo tylko kiedy… i przez kogo.
Jakby tego było mało — na temat sposobu betonowania podziemnych korytarzy w Osówce również krążą niezłe zabobony. Podobno wlewano tam płynną zaprawę przez odwierty wykonane z powierzchni terenu — prosto do stropu podziemnych wyrobisk — albo przez wydrążony szyb górniczy o głębokości około 50 metrów. Brzmi jak science fiction? Słusznie. Tymczasem istnieją już niemieckie dokumenty, w których — choć skrótowo — opisano technologię prac betoniarskich prowadzonych w podziemiach Osówki. Ale, szczerze mówiąc, nie trzeba nawet tych dokumentów znać, żeby powstrzymać się od opowiadania tak abstrakcyjnych historii. Wystarczy odrobina logiki.
Przy drodze do sztolni nr 1 znajduje się pozostałość budowli, którą powszechnie uważa się za punkt naprawy małych lokomotyw i wagonów kolejki wąskotorowej. Za głowę się łapię, gdy słyszę takie brednie. Nie zamierzam nikomu podawać na przysłowiowej tacy, czym była ta budowla i jaką pełniła rolę. Ale na pewno nie był to punkt naprawy kolejek wąskotorowych.
Podsumowując: brak krytycznego myślenia, pracy w terenie oraz w archiwach sprawia, że powszechna wiedza na temat kompleksu Osówka wciąż nie znajduje się tam, gdzie powinna być. Czy ktoś w końcu poważnie zajmie się Osówką, zbada ją tak, jak należy — a następnie opisze i opublikuje te ustalenia, tak jak ja zrobiłem to w przypadku kompleksu Gontowa? Szczerze w to wątpię, choć ponoć nadzieja umiera ostatnia…

Książka pt. Sekrety III Rzeszy w Ludwikowicach Kłodzkich – wydanie zaktualizowane, jest już coraz bliżej ukończenia. Oprócz nowatorskiej treści rozważam zmianę w sposobie podawania przypisów do źródeł dokumentów archiwalnych. W poprzednich publikacjach zawsze podawałem pełne dane: nazwę archiwum, zespół, sygnaturę, a nawet numer strony dokumentu – czyli pełną ścieżkę dostępu. Niestety, mam przykre doświadczenia – materiały te były później bezrefleksyjnie wykorzystywane przez tzw. „kopistów”, którzy w swoich publikacjach powielali moje ustalenia, pomijając całkowicie moje książki czy artykuły, np. w magazynie „Odkrywca”, jako pierwotne źródło. Dlatego tym razem postanowiłem chronić mniej znane sygnatury i po prostu ich nie podawać. Już teraz o tym informuję, by czytelnicy wiedzieli, że to działanie celowe i uzasadnione. Mimo to, w książce ujawnię niemal wszystkie znane mi materiały dokumentalne dotyczące Ludwikowic Kłodzkich z okresu II wojny światowej, do których dotarłem w wyniku wieloletniej pracy poszukiwawczej. Chcę to zrobić z kilku powodów – między innymi po to, by nowe pokolenie badaczy i pasjonatów mogło oprzeć się na solidnych podstawach, zamiast zaczynać swoją przygodę z odkrywaniem sekretów III Rzeszy w Ludwikowicach od zera.